Có bao giờ người ta thương một vùng đất chỉ vì một món ăn chưa? Tôi thì có. Với tôi, Sóc Trăng là những sớm mai ngồi bên hàng bún, hít hà mùi nước lèo thơm lựng, nghe trong lòng dâng lên một miền ký ức trong veo như chính thứ nước dùng ở đây vậy.
Người ta nói, hồn cốt của bún nước lèo Sóc Trăng nằm ở nồi nước lèo. Mà lạ, nồi nước lèo ở đây không hề lợn cợn xương cá, mà trong như nước suối đầu nguồn. Bí quyết nằm ở sự hòa quyện của ba dòng văn hoá Kinh – Khmer – Hoa, nằm ở cái tình của người nấu, cần mẫn hớt từng chút bọt, chắt chiu từng giọt tinh túy.
Cái hồn của nước lèo
Để mần được nồi nước lèo ngon đúng điệu, phải bắt đầu từ con mắm bồ hóc (prahok) của người Khmer. Thứ mắm làm từ cá đồng, ủ muối qua tháng qua năm, mang trong mình vị mặn mòi của thời gian. Mắm được nấu rã, lọc kỹ qua tấm vải mùng, chỉ giữ lại thứ nước cốt trong veo, đậm đà. Rồi người ta thêm vào đó nước dừa xiêm ngọt lịm, mấy khúc sả đập dập, và đặc biệt là ngải bún – một loại củ thơm nồng, hăng hắc mà chỉ có ở xứ này mới cho ra đúng cái mùi vị ấy. Tất cả hòa vào nhau, liu riu trên bếp lửa, tỏa ra một mùi hương gọi mời đến nao lòng.
Gói cả miệt vườn trong một tô bún
Một tô bún nước lèo dọn ra, thiệt là đủ đầy hương sắc miệt vườn:
- Cá lóc đồng: Luộc chín, gỡ xương cẩn thận, từng thớ thịt trắng phau, ngọt lịm.
- Tép bạc đất: Luộc lên đỏ au, vị dai dai, ngọt lành.
- Thịt heo quay: Vài miếng da giòn rụm, thêm chút béo ngậy cho tô bún thêm phần thịnh soạn.
Xem thêm: Canh chua cá lóc, ký ức ngọt thơm của đất phương Nam
Khi ăn, người ta trụng cọng bún trắng ngần vào tô, xếp lên trên cá, tép, thịt quay, rồi chan ngập thứ nước lèo nóng hổi. Rắc thêm chút hẹ cắt khúc, ăn kèm với giá sống, bắp chuối bào, rau muống chẻ, vắt thêm miếng chanh, cắn miếng ớt hiểm… Trời ơi, tất cả hương vị của đồng bằng như tan ra trong miệng. Có vị mặn của mắm, vị ngọt của cá tôm, vị thanh của nước dừa, vị a nồng của ngải bún, sả, vị tươi mát của rau ghém… Tất cả làm nên một bản giao hưởng ẩm thực, giản dị mà sâu sắc, khiến người đi xa cứ nhớ hoài, nhớ mãi.
Vậy đó, tô bún nước lèo Sóc Trăng không chỉ để ăn cho no cái bụng, mà còn để thương, để nhớ. Nó là cả một bầu trời ký ức của những người con xa xứ, là nét văn hóa giao thoa độc đáo của xứ sở miệt vườn. Nếu có dịp về ngang Sóc Trăng, đừng quên ghé một quán nhỏ ven đường, kêu một tô bún nóng hổi, rồi từ từ hít hà, thưởng thức cho trọn cái tình của người, cái vị của đất. Để rồi mai này đi xa, trong lòng lại có thêm một miền ký ức trong veo để mà thương, mà nhớ.